Kripto Varlıklara İlişkin Düzenlemeler İçeren Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Hk.

16 Mayıs 2024 tarihinde T.B.M.M.’ye sunulan Kripto Varlıklara İlişkin Düzenlemeler İçeren Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (“Kanun Teklifi”) genel gerekçesinde de açıklandığı üzere, finansal piyasalar üzerinden artık hızla değişen teknolojinin etkisi kaçınılmaz hale gelmiştir. Kripto varlıklar da bu etki ile karşımıza çıkan yeni bir varlık grubudur.

Kripto varlıklar ise ülkemizde yasal bir düzenlemeye konu edilmemiştir bu nedenle de halihazırda kripto varlıklar ile alakalı yapılan işlemlerde kişilerin herhangi bir zarar, risk durumuna karşı hukuki bir koruması bulunmamaktadır. Ancak gelinen aşamada kripto varlık kullanımındaki yaygınlaşma gözetildiğinde bu konuda bir yasal düzenleme yapılmasının kaçınılmaz olması sonucunda, Sermaye Piyasası Kanunu’nunda (“SPK”) değişiklik yapılması ve kripto varlıklara ilişkin düzenlemelerin Kanun’a eklenmesine yönelik kanun teklifi TBMM Başkanlığı’na sunulmuştur.

Kanun Teklifi genel olarak incelediğimizde şöyle ki:

SPK’nın ilk olarak “tanımlar” kısmına kripto varlıklarla alakalı olarak temel belli kavramların eklendiği görülmektedir:

• Kripto varlık, “Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar” şeklinde tanımlanmıştır.
• Buna göre Cüzdan’da, “Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamalar” olarak tanımlanmıştır.
• Ayrıca Platform tanımının eklendiği ve “kripto varlık alım-satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşlar” olarak açıklandığı görülmektedir. Bununla bağlantılı olarak da platformların, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşların ve Kanun’a dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dahil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşların “Kripto varlık hizmet sağlayıcı” olarak tanımlandığı görülmektedir.

Kripto varlıklara ilişkin usul ve esasların belirlenmesinde otorite olarak Sermaye Piyasası Kurulu’nun (“Kurul”) seçildiği anlaşılmakla, Kanun Teklifinden anlaşıldığı üzere Kurul tarafından da usul ve esasların belirlenmesine yönelik bir çalışmanın yapılacağına işaret edilmektedir. Yine kripto varlıklara yönelik yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği yapılmasına yönelik usul ve esaslarda Kurul’a bırakılmıştır.

Kanun Teklifi  çerçevesinde, platformlarda gerçekleştirilen makul ve ekonomik bir gerekçeyle açıklanamayan ve platform nezdindeki işlemlerin güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemlere ilişkin tedbirler öngörülmektedir.

Bu doğrultuda izin alınmaksızın sermaye piyasasında faaliyette bulunan kurum, kuruluş ve şahıslara karşı her türlü tedbiri almaya, gerekli görüldüğü takdirde sorumlulara yönelik hukuki ve cezai süreci takip etmeye Kurul yetkili olacaktır.

Kanun Teklifine  göre, izinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin internet aracılığıyla yürütüldüğü hallerde yurt içi-yurt dışı ayrımı kaldırılmakta ve Kurulun internet üzerinden gerçekleştirilen hukuk dışı faaliyetler üzerindeki etkinliği artırılmaktadır. İzinsiz kripto varlık hizmeti sağlayıcılığı faaliyeti başlığında bir suç düzenlenmiş ve cezası da üç yıldan beş yıla kadar hapis olarak öngörülmüştür:

• Kripto varlık hizmet sağlayıcıları bir ay içinde Kurula başvurmalı ya da üç ay içerisinde tasfiye kararı alacak şekilde planlama yapacaklardır. Tasfiye sürecinin üç ay gibi bir süre zarfında öngörülmesi, bu kurumların mali yapısını oluşturmaları ve tasfiye kararı için gereken genel kurul işlemlerinin tamamlanmasını sağlamak içindir. Ayrıca yurt dışında faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyetleri de geçiş dönemi ile birlikte sonlandırılmaktadır.
• Yurt dışındaki bu tür yapıların denetiminin tam olarak yapılamaması konusunda da Kanun Teklifinde düzenleme yapıldığı görülmektedir.

Ayrıca getirilen düzenlemeler ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarının borçları nedeniyle müşterilerin kripto varlıklarının; kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığının ise müşterilerin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemeyeceği, rehnedilemeyeceği, iflas masasına dahil edilemeyeceği gibi konular da bu teklifte yer almakta ve hükme bağlanmaktadır. 

Kurul’a yetki verilmesi ile sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihraç edilmesine izin verilmesi planlanmaktadır.

Kanun Teklifine  göre, sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracı hâlinde; hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve devredilmesinde, bunların oluşturulup saklandıkları elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınacaktır. Kurul, bu elektronik ortamdaki kayıtlarla Merkezi Kayıt Kuruluşu (“MKK”) sistemi arasında entegrasyon sağlanmasını zorunlu tutabilecektir. Bu düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenecektir.

Bu sağlayıcıların kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Kurul’dan izin almalarının zorunlu olması öngörülmektedir.

Hizmet sağlayıcılarının kuruluşlarına ve faaliyete başlamalarına, ortaklarına, yöneticilerine, personeline, organizasyonuna, sermayelerine ve sermaye yeterliliğine, yükümlülüklerine, bilgi sistemleri ve teknolojik altyapılarına, pay devirlerine, yapabilecekleri faaliyetlere, faaliyetlerinin geçici veya sürekli olarak durdurulmasına ilişkin esaslar ile faaliyetleri sırasında uymaları gereken diğer ilke ve esaslar da Kurul tarafından belirlenecektir.

Önemli bir husus olarak, pay devirlerinde Kurul izninin alınmasının zorunlu olacağı düzenlenmiştir. Buna aykırı olarak gerçekleştirilen devirlerin pay defterine kaydedilmeyeceği ve aykırı olarak pay defterine yapılan kayıtların da hükümsüz olacağı öngörülmektedir.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, sistemlerinin güvenli bir şekilde yönetilebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmak, önlemleri almak ve gerekli iç kontrol birim ve sistemlerini oluşturmakla yükümlü olacaktır.

Bu noktada TÜBİTAK ile de Kurul’un iş birliği içerisinde olacağını gösteren, kripto varlık hizmet sağlayıcıların kuruluşlarına ve/veya faaliyete başlamalarına Kurulca izin verilebilmesi için bilgi sistemleri ve teknolojik altyapıları konularında TÜBİTAK'ın belirleyeceği kriterlere uygunluk aranacağına yönelik düzenleme eklenmesi planlanmaktadır.  Anlaşılacağı üzere, teknoloji bakımından denetim konusunda TÜBİTAK kripto varlıklar bakımından önemli bir rol üstlenecektir.

Kanun Teklifi ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarının ortaklarının diğer sermaye piyasası kurumlarıyla benzer şekilde belirli asgari şartları taşıması gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının ortaklarının;

• Müflis olmaması, konkordato ilan etmiş olmaması, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun tasdik edilmiş olmaması ya da hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmaması
• Tasfiyeye tabi tutulan bankerler ile iradi tasfiye haricinde faaliyet izni iptal edilmiş faktöring, finansal kiralama, finansman, tasarruf finansman, varlık yönetim, sigorta, reasürans, emeklilik şirketleri ve ödeme sistemi işleticileri, ödeme hizmeti sağlayıcıları ile para ve sermaye piyasalarında faaliyet gösteren kurumlarda doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazla paya sahip olmaması veya kontrolü elinde bulundurmaması
• Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar bile Kanun Teklifinde belirtilen katalog suçlardan hükümlü bulunmaması, kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmaması ya da Kanunda yazılı suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması,
• İşlem yasaklı olmaması,
• Gerekli mali güç ve işin gerektirdiği dürüstlük ve itibara sahip bulunması,
• Ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması, şarttır.

Getirilmesi planlanan bu şartlar ile gerekli mali güç ve işin gerektirdiği dürüstlük ve itibarın sağlanması amaçlanmaktadır.

Ayrıca Kanun Teklifine  göre, platformlarda fiyatlar serbestçe oluşacaktır. Platformlar işlemlerin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleşmesinin sağlanması ve piyasa bozucu nitelikte eylem ve işlemlerin tespit edilmesi, önlenmesi ve tekrarlanmaması amacıyla emir ve işlem esaslarını belirleyecek, bünyelerinde gerekli gözetim sistemini kurar ve her türlü önleyici tedbirleri alacaklardır.

Platformlar ile bunların müşterileri arasındaki ilişkiler ve platformlarda gerçekleştirilen işlemler nedeniyle taraflar arasında oluşan uyuşmazlıklar genel hükümlere tabi olacaktır.

Kanun Teklifinde işlem kayıtları ve müşteri haklarına yönelik de düzenlemeler yapıldığı görülmektedir:   

• Müşterilerin kripto varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlara ve fon transferlerinin gerçekleştirildiği hesaplara ilişkin kayıtlar kripto varlık hizmet sağlayıcılar tarafından güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir şekilde tutulacaktır. Tüm işlem kayıtlarının bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliği sağlanacaktır. Müşterilerin kripto varlık transfer işlemlerinde Kurul ve Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından yapılan düzenlemelere uyulacaktır. Bu düzenleme ile platform nezdindeki hareketler bakımından uluslararası ilkelere uygun şekilde şeffaflık sağlanması amaçlanmaktadır.
• Kanun Teklifine a göre, müşterilerin her ne suretle olursa olsun kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan nakit ve kripto varlıkları, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının borçları nedeniyle, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığı ise müşterilerin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz. Bu düzenleme ile müşteri varlıklarının koruma altına alınması amaçlanmaktadır.

Kanun Teklifi kapsamında önemli bir düzenleme de izlenebilirlik hakkında olup, Kurul tarafından müşteri hesaplarının izlenebilir hale gelmesi hedeflenmektedir. Dikkat çeken bir diğer husus da bir vergilendirmenin öngörülmemiş olmasıdır.

Sonuç olarak, kripto varlıklara yasal bir tanım getiren ve sektörü yasal bir zemine oturtmayı hedefleyen Kanun Teklifi çerçevesinde, özellikle kripto varlıklara yönelik Kurul gözetiminde denetim, izlenebilirlik ve güvenli/şeffaf işlem yapılabilirliğe odaklanıldığı, diğer bir değişle yatırımcı odaklı ve yatırımcıyı korumaya yönelik somut adımların atıldığı bir metin olarak karşımıza çıkıyor.   Kurul’a atıf yapılan Kanun Teklifi  düzenlemeleri uyarınca işbu Kanun Teklifinin  yasalaşmasından sonra kripto piyasasını şekillendirmeye yönelik Kurul tarafından çıkarılacak düzenlemeler ile genel hatların düzenleneceğini görüldüğünden, Kanun Teklifinin sonrasında çıkacak düzenlemelerin yakın  takip edilmesinin önemli olduğu görülmektedir.